CHP 103 Yaşında: 9 Eylül 1923’te Kuruldu

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), 9 Eylül 1923’te İçişleri Bakanlığına sunulan kuruluş dilekçesiyle resmi olarak kuruldu. Parti, ilk genel başkanı Mustafa Kemal Atatürk ve ilk genel sekreteri Recep Peker ile “Halk Fırkası” adıyla siyasi yaşamına başladı. 4‑11 Eylül 1919 Sivas Kongresi’ni ilk kurultayı olarak kabul eden CHP, Milli Mücadele döneminde Anadolu ve Rumeli Müdafaa‑i Hukuk Cemiyeti’nden kök saldı. Atatürk’ün 6 Aralık 1922’de verdiği demeçte halkçılık ilkesine dayanan bir parti kurma düşüncesi kamuoyuna sunulmuş, “Dokuz Umde” metni 8 Nisan 1923’te yayımlanarak egemenliğin millete ait olduğu vurgulanmıştı. Parti, Cumhuriyet’in 29 Ekim 1923’te ilan edilmesinden yaklaşık bir buçuk ay önce kurulmuş ve 10 Kasım 1924’te “Halk Fırkası” adı “Cumhuriyet Halk Fırkası” olarak değiştirildi. 1935 kurultayında ise “fırka” sözcüğü yerine “parti” kullanılarak bugünkü adı alındı. Altı ok simgesi, cumhuriyetçilik, milliyetçilik, halkçılık, devletçilik, laiklik ve devrimcilik ilkelerini temsil ediyor; bu ilkeler 1927‑1931 yıllarında parti programına eklendi ve 1937 anayasa değişikliğiyle Anayasa’da yer buldu.

Atatürk’ün 10 Kasım 1938’de vefatından sonra 26 Aralık 1938’deki olağanüstü kurultayda İsmet İnönü genel başkan seçildi. CHP, İnönü döneminde iktidarı sürdürürken İkinci Dünya Savaşı yıllarını tek parti yönetimi altında geçirdi. 1946’da Demokrat Parti’nin kurulmasıyla CHP, 1950 seçimlerinde muhalefet partisi konumuna geçti. 12 Eylül 1980 askeri darbesi sonrası parti kapatıldı; 1992’de yeniden açıldı ve 9 Eylül 1992’de Deniz Baykal başkan oldu.

Bugün, 9 Eylül 2026 itibarıyla 103 yılını dolduran CHP, Atatürk’ün önderliğinde kurulan ilk siyasi oluşum olarak Türkiye’nin siyasi yaşamında faaliyetlerine devam etmektedir.